आषाढी एकादशी 2026 (25 जुलै): तारीख, व्रत विधी, पारणा वेळ व चातुर्मास

आषाढी एकादशी 2026 — जिला देवशयनी एकादशी असेही म्हणतात — शनिवार, 25 जुलै 2026 रोजी आहे. महाराष्ट्रासाठी ही वर्षातील सर्वात महत्त्वाची एकादशी आहे — ज्या दिवशी लाखो वारकरी आपली प्रदीर्घ वाटचाल पूर्ण करून पंढरपूर येथे श्री विठ्ठल-रुक्मिणी दर्शनासाठी पोहोचतात.

या दिवशी भगवान विष्णू योगनिद्रेत जातात — चार महिन्यांची शयननिद्रा — आणि पवित्र चातुर्मास सुरू होतो.

आषाढी एकादशीचे महत्त्व

• विष्णू शयन: भगवान विष्णू क्षीरसागरात शेषनागावर शयन करतात आणि कार्तिक महिन्यातील प्रबोधिनी एकादशीपर्यंत योगनिद्रेत राहतात.
• चातुर्मास प्रारंभ: व्रत, दान, जप आणि आत्मसंयमासाठी वर्षातील सर्वात पवित्र चार महिने.
• पंढरपूर वारी: आळंदीहून संत ज्ञानेश्वर महाराजांची आणि देहूहून संत तुकाराम महाराजांची पालखी याच दिवशी पंढरपुरात पोहोचते.
• मोक्षदायक: श्रद्धेने केलेले हे व्रत पापक्षालन करून आत्म्याला मुक्तीच्या मार्गावर नेते अशी श्रद्धा आहे.

चातुर्मास: विवाह व मुहूर्तासाठी याचा अर्थ काय?

बहुतेक कुटुंबांना नियोजनासाठी हाच भाग महत्त्वाचा ठरतो. भगवान विष्णू योगनिद्रेत असल्याने चातुर्मासात कोणतेही शुभ कार्य केले जात नाही — विवाह, साखरपुडा, गृहप्रवेश, मुंज आणि नवीन व्यवसायाचा प्रारंभ हे सर्व पुढे ढकलले जातात.

चातुर्मास 25 जुलै 2026 पासून नोव्हेंबर 2026 मधील प्रबोधिनी (देवउठनी) एकादशीपर्यंत चालतो, जेव्हा भगवान विष्णू जागृत होतात आणि विवाहाचा हंगाम पुन्हा सुरू होतो.

व्यवहारात याचा अर्थ असा: 25 जुलैपूर्वीचे दिवस हे जवळपास चार महिन्यांतील शेवटची शुभ संधी आहे. जर तुम्ही विवाह, गृहप्रवेश किंवा नवीन व्यवसायाचे नियोजन करत असाल, तर मुहूर्त निश्चित करण्याची हीच वेळ आहे — आणि तारीख पुढे आणणे शक्य नसल्यास, चातुर्मासानंतरचा सर्वात लवकरचा योग्य मुहूर्त आम्ही काढून देऊ शकतो.

विवाहासाठी विशेषतः कुंडली जुळवणी याच काळात पूर्ण करून घ्यावी, म्हणजे मुहूर्त ठरवण्यापूर्वीच पत्रिका तपासून होतील. चिपळूणबाहेर असाल, तर हेच मार्गदर्शन ऑनलाइन सल्ल्याद्वारे उपलब्ध आहे.

लक्षात ठेवा — चातुर्मासात व्रत, दान, जप, पारायण व साधना यांवर कोणतेही बंधन नाही; उलट या कार्यांसाठी हा वर्षातील सर्वाधिक फलदायी काळ मानला जातो.

पंढरपूर वारी आणि वारकरी परंपरा

शतकानुशतके वारकरी संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत नामदेव व संत एकनाथ यांचे अभंग गात शेकडो किलोमीटर पायी चालत पंढरपूरला जातात, आणि वाटेवर "विठ्ठल विठ्ठल" चा जयघोष निनादत राहतो. ते ना संपत्ती घेऊन जातात, ना काही मागणे मागतात — त्यांना हवे असते फक्त विटेवर उभ्या असलेल्या आपल्या लाडक्या विठुरायाचे दर्शन.

ज्यांना प्रत्यक्ष जाणे शक्य नाही, त्यांनी घरीच अभंग गायन, ज्ञानेश्वरी किंवा हरिपाठाचे वाचन आणि तुळस अर्पण केल्यास तितकेच पुण्य लाभते. व्रत किंवा सत्यनारायण पूजा घरी विधिवत करून घ्यायची असल्यास आमच्या पूजा सेवा पाहा.

आषाढी एकादशी व्रत विधी

1. ब्रह्म मुहूर्तावर उठून स्नान करा.
2. स्वच्छ पिवळी किंवा पांढरी वस्त्रे परिधान करा — पिवळा रंग भगवान विष्णूंना प्रिय आहे.
3. स्वच्छ पिवळ्या वस्त्रावर भगवान विष्णू (किंवा विठ्ठल-रुक्मिणी) यांची मूर्ती/प्रतिमा ठेवा.
4. तुपाचा दिवा लावा; चंदन, अक्षता, पिवळी फुले आणि तुळशीपत्र अर्पण करा.
5. फळे, पंचामृत व धान्यविरहित नैवेद्य अर्पण करा.
6. विष्णू मंत्रांचा जप करा, एकादशी कथा वाचा आणि अभंग/हरिपाठ म्हणा.
7. संध्याकाळी आरती करा; शक्य असल्यास रात्री जागरण करा.
8. दुसऱ्या दिवशी पारणा वेळेत उपवास सोडा.

उपवासाचे नियम

वर्ज्य: तांदूळ व सर्व धान्ये, कडधान्ये, कांदा, लसूण व मांसाहार. एकादशीला तांदूळ विशेष निषिद्ध आहे.

चालणारे (फलाहार): फळे, दूध व दुग्धजन्य पदार्थ, साबुदाणा, राजगिरा, शेंगदाणा, रताळे आणि सामान्य मिठाऐवजी सैंधव मीठ.

वृद्ध, लहान मुले, गर्भवती स्त्रिया व आजारी व्यक्तींनी हलका उपवास करावा — कठोरतेपेक्षा भक्ती महत्त्वाची.

पारणा — उपवास सोडणे

उपवास द्वादशीला, रविवार 26 जुलै 2026 रोजी सकाळी सूर्योदयानंतर आणि 8:29 वाजण्यापूर्वी सोडावा. हरिवासर — द्वादशी तिथीचा पहिला चतुर्थांश — या काळात उपवास सोडणे टाळावे. स्वतः जेवण्यापूर्वी ब्राह्मण, गाय किंवा गरजू व्यक्तीला अन्नदान करावे.

जप करण्यासाठी मंत्र

• विष्णू मूल मंत्र: ॐ नमो भगवते वासुदेवाय
• विठ्ठल नाम: विठ्ठल विठ्ठल जय हरी विठ्ठल
• पारायण: विष्णुसहस्रनाम, हरिपाठ किंवा ज्ञानेश्वरी

श्री विठ्ठल तुम्हाला व तुमच्या कुटुंबाला या चातुर्मासात भक्ती, शांती व उत्तम आरोग्य देवो. विठ्ठल विठ्ठल! 🙏